كودتاي 28 مرداد كه با طراحي انگلستان و آمريكا و اجراي مشترك آن دو به انجام رسيد، پايان غم انگيزي بر نهضت ملي شدن صنعت نفت و آغاز دوره جديدي از ديكتاتوري و استبداد بوده است. نهضت ملي شدن صنعت نفت، سرآغاز يك همدلي فعالانه ميان همه گروهها و شخصيتهاي سياسي و مذهبي بود كه به منافع ايران واسلام ميانديشيدند. ولي اين گروهها در طول زمان و پس از دست يازيدن به قدرت سياسي، به قلع و قمع و حذف يكديگر پرداختند.با پيروزي نهضت ملي در جريان قيام سي ام تير 1331 و روي كارآمدن مجدد دكتر مصدق، نهضت، به اوج اقتدار خود رسيد، خصوصاً آن كه در اولين روز، پيروزي ديگري براي آن رقم زده شد؛ دادگاه لاهه در همان شب، به نفع مردم ايران راي صادر نمود. مجلس شوراي ملي نيز روز سيام تير را به عنوان روز قيام مقدس ملي اعلام نمود و قوامالسلطنه را به دليل كشتار مردم و قيام مسلحانه عليه ملت ايران، مفسد فيالارض شناخت و كليه اموال او را مشمول مصادره دانست. به دنبال تضعيف دربار و نمايندگان مجلس طرفدار شاه، و تقويت قدرت دكتر مصدق مجلس شوراي ملي، طي مصوبهاي ديگر بنا به درخواست دكتر مصدق، اختيارات قانونگذاري را براي ششماه به او واگذار كرد و اين در شرايطي بود كه دكتر مصدق علاوه بر رياست قوه مجريه، ارتش، فرماندهي كل قوا و اختيارات تام در قانونگذاري، عملا در كشور قدرتي بلامنازع شده بود. از طرف ديگر، شاه كه به شدت توسط دكتر مصدق كنترل ميشد به گونهاي كه حتي هزينههاي شخصي دربار او نيز به دقت بررسي ميگرديدو بدون اجازه مصدق عملاً كاري نميتوانست انجام دهد. تا جائيكه حتي بعضي از اعضاي خانواده سلطنت نيز از كشور تبعيد شدند.آمريكا و انگليس با هدف تصاحب منابع عظيم نفتي ايران، سياستهاي يكساني را عليه نهضت ملي در پيش گرفته بودند و اتحاد جماهير شوروي نيز علي رغم شعارهاي دفاع از منافع زحمتكشان، به منابع اقتصادي و سياسي ايران چشم دوخته بود. روسها از تحويل يازده تن طلائي كه به ايران مقروض بودند و هزينه آن گرسنگي مردم ايران در جريان جنگ جهاني دوم به جهت صدور گندم به آن كشور بود - علي رغم نياز مبرم ملت و دولت ايران - استنكاف ورزيدند. بدين ترتيب كودتایی در 28 مرداد شروع شد و به پيروزي رسيد و سرلشگر زاهدي به نخستوزيري رسید و محمدرضا پهلوي به كشور بازگشت و به تعبير امام خميني «محمدرضا رفت و رضاشاه برگشت» و اين در حالي بود كه دين بزرگي از آمريكا و انگليس بر گردن داشت. به همين دليل محمدرضا پهلوي در كتاب «مأموريت براي وطنم» مينويسد:«گاهي اين سؤال طرح ميشود كه آيا دولتهاي آمريكا و انگليس در قيام تاريخي كه در 28 مرداد رخ داد، در برانداختن مصدق كمك مالي كردهاند يا خير؟ هر چند من در حين انقلاب در خارج از ايران بودم ولي از جزئيات امور اطلاع داشتم ولي انكار نميكنم كه شايد به منظور پيشرفت هدف اين انقلاب ملي، وجوهي هم از طرف هموطنان من خرج شده باشد.»
نهضتی که با خون شهیدانی برای آزادی ایران آغاز شده بود،دچار اختلافات نیروهای نهضت و دسیسه های بیگانگان شد،که برآیند آن بازگشت شاه به تاج و تخت و به یغما بردن منافع ملی ایران برای چند دهه شد.

